Odszkodowanie jest świadczeniem mającym na celu rekompensatę wyrządzonej poszkodowanemu szkody w jego dobrach materialnych. Wyjątek od wskazanej zasady przewidują przepisy Kodeksu cywilnego, które stanowią, iż w przypadku śmierci poszkodowanego, najbliższym członom jego rodziny należy się stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek śmierci poszkodowanego nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Wniesienie wskazanego roszczenia warunkuje zatem śmierć poszkodowanego na skutek doznanego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia i bez znaczenia dla zasadności omawianego świadczenia jest w jakim czasie po zdarzeniu nastąpiła śmierć poszkodowanego, istotne tylko jest, aby istniał związek przyczynowy między tym zdarzeniem, a śmiercią poszkodowanego.

Uzyskanie odszkodowania na podstawie wskazanych uregulowań możliwe będzie tylko, gdy ziszczona zostanie przesłanka znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osób najbliższych poszkodowanemu na skutek jego śmierci. Pogorszenie sytuacji życiowej może nastąpić zarówno w sferze materialnej, np. poprzez utratę dochodów osiąganych przez poszkodowanego, jak i w sferze niematerialnej, np. brak wsparcia, pomocy w prowadzeniu rodzinnej firmy bądź wychowaniu dzieci. Dla wykazania wskazanej przesłanki bardzo istotne są kwestie dowodowe, a więc poprawne i przede wszystkim niebudzące wątpliwości dowiedzenie, że nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej rodziny poszkodowanego na skutek jego śmierci. Odszkodowanie w omawianym przypadku będzie zatem stanowiło różnicę pomiędzy sytuacją finansową w jakiej bliscy znaleźli się po śmierci poszkodowanego, a sytuacją prognozowaną, przyszłą, w jakiej rodzina by żyła, gdyby do śmierci poszkodowanego nie doszło.

Poza omówioną powyżej przesłanką pogorszenia sytuacji życiowej na skutek śmierci poszkodowanego, istotne również jest, że wypłata świadczenia odszkodowawczego nastąpi tylko w sytuacji, gdy z roszczeniem tym wystąpi osoba uprawniona, a więc najbliższy członek rodziny zmarłego. Wskazany termin nie został jednakże zdefiniowany w żadnym miejscu ustawy, zatem jego wykładnią zajęła się judykatura i doktryna. Na przestrzeni lat wypracowano dość liberalne stanowisko w tym zakresie, gdyż zakwalifikowanie danej osoby do kręgu osób najbliższych zmarłego nie zostało ograniczone i nie zależy tylko do więzów rodzinnych i pokrewieństwa występujących między danymi osobami, ale od faktycznej więzi jaka istniała między zmarłym, a osobą ubiegającą się o odszkodowanie. Jednym z ważniejszych orzeczeń odnoszących się do pojęcia osoby najbliższego członka rodziny na gruncie omawianych przepisów, jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2005 r., sygn. akt IV CK 648/04, w który Sąd wskazał, iż krąg osób zaliczanych do najbliższych członków rodziny należy definiować szeroko, według następujących kryteriów: pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, a także rodzina zastępcza i pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. We wskazanym wyroku Sąd wyraził ponadto pogląd, iż na gruncie przepisów dotyczących roszczenia odszkodowawczego przysługującego najbliższym członkom rodziny zmarłego poszkodowanego, rodzinę można zdefiniować jako najmniejszą grupę społeczną, powiązaną z sobą poczuciem bliskości i wspólności, zarówno osobistej, jak i gospodarczej, która wynika nie tylko z pokrewieństwa. W świetle powyższego oznacza to, że pokrewieństwo nie jest wyłącznym kryterium zaszeregowania danej osoby do kręgu najbliższych członków rodziny. Z kolei w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1961 r., sygn. akt II CR 325/61, czytamy, iż definiując pojęcie rodziny należy kierować się przede wszystkim faktycznym układem występujących stosunków rodzinnych, a nie kolejnością formalną wynikającą z pokrewieństwa. Każdorazowa ocena kogo w danym wypadku należy uznać za najbliższego członka rodziny należy do sądu orzekającego w sprawie, najczęściej będą to jednak: małżonek, dzieci- wspólne, drugiego małżonka, przysposobione oraz wychowywane w ramach rodziny zastępczej, wnuki, wstępni, tj. rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, jak również powinowaci, tj. teściowa, teść, szwagier, bratowa czy konkubent i jego krewni. Natomiast w wyroku z dnia 10 grudnia 1969 r., sygn. akt III PRN 77/69, Sąd Najwyższy wskazał, iż za najbliższego członka rodziny należy uznać również macochę, zwłaszcza gdy uzasadniają to pozytywnie ocenione w świetle zasad współżycia społecznego stosunki łączące ją z pasierbem.

Podkreślić należy, iż omawiane roszczenie odszkodowawcze ma charakter samodzielny, co oznacza, że każda z osób uprawnionych do odszkodowania z powodu śmierci poszkodowanego ma własne, indywidualne roszczenie z tego tytułu i jego wypłata jest realizowana na rzecz każdej z tych osób oddzielnie, po zgłoszeniu odpowiedniego żądania w tym zakresie. Odszkodowanie nie jest świadczeniem łącznym, wypłacanym wszystkim uprawnionym niejako automatycznie czy z urzędu, w ramach jednej kwoty.

Jak już zostało to wskazane, wysokość odszkodowania zależy do wielu okoliczności i każdorazowo jest ustalana w oparciu o analizę sytuacji danej rodziny po śmierci poszkodowanego. Jednakże, dokonując przeglądu orzeczeń sądowych w tym zakresie, można zauważyć, że przyznawane odszkodowania raczej kształtują się na podobnym poziomie, mimo różnych okoliczności faktycznych. W wyroku z dnia 13 kwietnia 2005 r., sygn. akt IC 599/04, Sąd Rejonowy we Wrocławiu przyznał rodzicom zmarłego, tytułem odszkodowania, odpowiednio po
30 000 zł. Wskazane świadczenie byłoby o połowę wyższe, jednakże śmierć poszkodowanego nastąpiła przy jego 50% przyczynieniu, więc świadczenie zostało odpowiednio zredukowane. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż rodzice doznali cierpień psychicznych skutkujących osłabieniem ich aktywności życiowej po śmierci syna oraz pozbawieni zostali możliwości polepszenia swych warunków życiowych w przyszłości. Z kolei w innej sprawie, której przedmiotem analizy było roszczenie odszkodowawcze za śmierć ojca, będącego głównym żywicielem rodziny, Sąd Okręgowy w Poznaniu w wyroku z dnia 14 października 2002 r., sygn. akt I C 953/01, przyznał świadczenie w wysokości po 60 000 zł dla każdego z dwójki małoletnich dzieci zmarłego oraz 65 000 zł dla małżonki poszkodowanego. Sąd Okręgowy w Lublinie w wyroku z dnia 21 lutego 2002 r., sygn. akt I C 404/01, przyznał natomiast odszkodowanie w wysokości 50 000 zł za utratę jednego z rodziców dziecku zmagającemu się z przewlekłą chorobą. Orzecznictwo sądów niższego rzędu w zakresie wysokości świadczeń odszkodowawczych znajduje również odzwierciedlenie w wyrokach wydawanych przez Sąd Najwyższy. W orzeczeniu z dnia 16 lipca 2004 r., sygn. akt CK 83/04, Sąd Najwyższy zasądził świadczenie, po śmierci obojga rodziców wielodzietnej rodziny, na rzecz dziewięciorga sierot w następującej wysokości: małoletnim dzieciom i dorosłej, ale uczącej się córce po 30 000 zł, dorosłym pracującym dzieciom po 10 000 zł, a dorosłej córce, która podjęła się wychowania małoletniego rodzeństwa 80 000 zł.

No Comment

You can post first response comment.

Leave A Comment

Please enter your name. Please enter an valid email address. Please enter a message.