Śmierć poniesiona na skutek wypadku komunikacyjnego jest nie tylko traumatycznym i ciężkim doświadczeniem dla osób najbliższych zmarłego, ale niejednokrotnie powoduje również, że znacznemu pogorszeniu ulega także sytuacja materialna całej rodziny. W takich przypadkach osoby najbliższego zmarłego oczywiście mogą ubiegać się o uzyskanie stosownych świadczeń pieniężnych stanowiących rekompensatę za niespodziewaną śmierć członka rodziny, należy jednak pamiętać o kilku kwestiach odnoszących się do tego typu świadczeń.

Możliwość dochodzenia roszczeń z powodu śmierci osoby najbliższej poniesionej np. na skutek wypadku komunikacyjnego do którego doszło z winy innego uczestnika ruchu, regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Na gruncie wskazanych uregulowań, najbliższym członkom rodziny zmarłego przysługuje roszczenie odszkodowawcze, jeżeli wskutek śmierci poszkodowanego nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej rodziny, oraz świadczenie tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Ustawodawca niestety zarówno we wskazanym przepisie, jak i w innym miejscu ustawy, nie zawarł definicji „najbliższego członka rodziny”, która jest kluczowa dla dochodzenia wskazanych roszczeń, dlatego dla prawidłowej wykładni omawianych przepisów należy posłużyć się przyjętymi w doktrynie poglądami na ten temat oraz orzecznictwem sądowym w tym zakresie. Jeden z najistotniejszych poglądów odnoszących się do wskazanej kwestii, został wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 kwietnia 2005 r., sygn. akt IV CK 648/04, w którym wskazano, iż pojęcie „najbliższego członka rodziny” należy rozumieć szeroko, a definiując pojęcie rodziny można posłużyć się następującymi kryteriami: pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, rodzina zastępcza i pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto, w tym samym wyroku wskazano, iż można również zaakceptować definicję rodziny jako najmniejszej grupy społecznej, powiązanej poczuciem bliskości i wspólności, osobistej oraz gospodarczej, nie wynikającej tylko z pokrewieństwa. Wskazany wyrok wskazuje zatem, że pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium do zdefiniowania „najbliższych członków rodziny” na gruncie uregulowań dotyczących roszczeń pieniężnych za śmierć osoby bliskiej, a co za tym idzie, „najbliższym członkiem rodziny”, oczywiście w zależności od sytuacji, niekoniecznie musi być krewny najbliżej spokrewniony. W innych orzeczeniach sądowych wskazuje się także, iż definiując pojęcie rodziny należy kierować się przede wszystkim faktycznymi relacjami w stosunkach rodzinnych, a nie formalną kolejnością pokrewieństwa. Krąg osób uprawnionych do świadczeń pieniężnych z powodu śmierci osoby bliskiej, będzie zatem każdorazowo ustalany, gdyż zależy on od wzajemnych relacji i układów stosunków rodzinnych, bliskości, wspólności osobistej i gospodarczej, jak również od wspólnego zamieszkiwania. Krąg uprawnionych do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym, jak i z zadośćuczynieniem, może być bardzo szeroki i może obejmować np.: małżonka, dzieci, zarówno wspólne jak i drugiego małżonka, dzieci adoptowane, dzieci wychowywane w ramach rodziny zastępczej, wnuki, rodziców, rodzeństwo, jak również powinowatych, a więc teścia, teściową, szwagierkę, szwagra, bratową. Do kręgu osób najbliższych zaliczony może zostać również konkubent oraz jego krewni.

Jak zostało to powyżej wskazane, przyznanie świadczenia odszkodowawczego za śmierć poszkodowanego uzasadnione będzie tylko wówczas, gdy wskutek śmierci tej osoby nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osób jej najbliższych. Omawiana przesłanka ziści się zatem, gdy dojdzie do pogorszenia sytuacji materialnej rodziny, np. po śmierci poszkodowanego nastąpił znaczny ubytek w sferze majątkowej, gdyż poszkodowany był jedynym żywicielem rodziny, jak również, gdy zmiana nastąpiła w sferze pozamaterialnej, np. brak pomocy w wychowaniu dzieci lub w prowadzeniu gospodarstwa, brak opieki matki, osłabienie energii życiowej, które doprowadziło do zmniejszenia lub nawet utraty możliwości zarobkowania. Należy podkreślić, iż w ramach odszkodowania nie będą rekompensowane cierpienia moralne i krzywda będące następstwem śmierci poszkodowanego, gdyż te doznania podlegają zaspokojeniu w ramach zadośćuczynienia, które również jest świadczeniem pieniężnym. Istotne jednak jest iż, aby starać się o świadczenie będące zadośćuczynieniem nie jest konieczne wykazywanie, że śmierć poszkodowanego spowodowała pogorszenie sytuacji życiowej osób mu najbliższych, gdyż sam fakt utraty osoby bliskiej i związane z tym negatywne doznania i uczucia stanowią podstawę do przyznania zadośćuczynienia. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt IV CSK 192/2012, w którym czytamy: „Zadośćuczynienie (…) nie jest zależne od pogorszenia sytuacji materialnej osoby uprawnionej i poniesienia szkody majątkowej, a jego celem jest kompensacja doznanej krzywdy, a więc złagodzenie cierpienia psychicznego wywołanego śmiercią osoby najbliższej i pomoc pokrzywdzonemu w dostosowaniu się do zmienionej w związku z tym jego sytuacji.”.

Z racji charakteru i funkcji jaką ma pełnić zadośćuczynienie, jego wysokość musi być osobno ustalana dla każdego uprawnionego do jego otrzymania, zatem przy szacowaniu kwoty zadośćuczynienia bierze się pod uwagę przede wszystkim: stopień cierpienia psychicznego, stopień krzywdy wynikający z utraty pomocy i opieki osoby bliskiej, uczucie osamotnienia, bezsilności wobec trudności życiowych, stopień zażyłości, bliskości i wspólności jakie zachodziły pomiędzy zmarłym, a najbliższym członkiem rodziny, wpływ straty osoby bliskiej na samopoczucie i zdrowie uprawnionego.

Poza wskazanymi powyżej dwoma świadczeniami, tj. odszkodowaniem i zadośćuczynieniem, o które można się ubiegać w przypadku śmierci poszkodowanego w następstwie szkody osobowej, ustawodawca przewidział i uregulował jeszcze dwa inne świadczenia aktualizujące się w momencie śmierci osoby bliskiej, a mianowicie: możliwość zwrotu kosztów związanych z leczeniem i pogrzebem zmarłego poszkodowanego, które zostały poniesione przez osoby trzecie, a nie przez samego poszkodowanego oraz renta alimentacyjna, która przysługiwać będzie tylko tym osobom wobec których na zmarłym ciążył obowiązek alimentacyjny lub które poszkodowany za życia dobrowolnie i stale wspierał finansowo, jeśli przemawiają za tym zasady współżycia społecznego.

Odnosząc się do zwrotu kosztów pogrzebu zmarłego poszkodowanego, warto wskazać na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2009 r., sygn. akt III CZP 140/2008, w której Sąd stwierdził, iż zasiłek pogrzebowy przewidziany w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu świadczenia dochodzonego na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Ponadto, w przypadku zwrotu kosztów leczenia oraz pogrzebu poszkodowanego, ustawodawca nie wprowadził ograniczenia w kręgu uprawnionych do uzyskania zwrotu wskazanych kosztów tylko do osób bliskich poszkodowanego, zatem ze wskazanym roszczeniem może wystąpić każdy podmiot, niezależnie od tego, czy łączyły go z poszkodowanym jakiekolwiek relacje, jeżeli tylko poniósł owe koszty. Przesłanką dochodzenia tych roszczeń jest faktyczne poniesienie kosztów leczenia lub pogrzebu, a zatem do przyznania omawianego świadczenia nie jest wystarczające jedynie zaciągnięcie zobowiązania do ich poniesienia.

Natomiast w przypadku renty alimentacyjnej, uprawniony do alimentów powinien otrzymać świadczenia w takiej wysokości do jakiej za życia był zobowiązany poszkodowany. Faktyczne uchylanie się przez zobowiązanego od wykonania obowiązku alimentacyjnego jest tutaj bez znaczenia.

No Comment

You can post first response comment.

Leave A Comment

Please enter your name. Please enter an valid email address. Please enter a message.